چگونه با زلزله روبرو شویم؟

برای آنكه بتوانید با 1 1 شوید میبایست هر آنچه در مورد زلزله نیاز دارید را بیاموزید آنگاه دیگر روبرو شدن با آن غیر ممكن نخواهد بود!

برای مقابله با زلزله 1 بسازیم:

زلزله در كشورهای پیشرفته خصوصاً در زمینه ساختمان كه درگیری نزدیكی هم با زلزله دارند، همچون ژاپن و آمریكا تقریبا مهار شده است. آنان توانسته اند با بهینه سازی ساختمانهایشان و رعایت اصول ایمنی در ساخت و نظارت بر اجرا به نقطه ای برسند كه بگویند در كشور ما زلزله بلا نیست.

چگونه آنچه ساخته ایم را ایمن سازی كنیم:

الف) ایمن سازی سازه و بنا

ایمن سازی یعنی مشخص نمودن نقاط ضعف یك ساختمان در طراحی واجرا و رفع آن. این كار با توجه به پیچیدگی و تخصصی بودنش باید توسط نیروهایی كه دارای تخصص ویژه زلزله هستند انجام بگیرد.

ممكن است شما اكنون در ساختمانی زندگی كنید كه به تازگی به پایان رسیده و یا چند سالی از ساخت آن گذشته باشد. برای چنین ساختمانهایی میتوانید از تخصصهای گروه ایمن سازی بهره ببرید. كارشناسان این رشته قادرند پس از بازدید از ساختمان برای ایمن سازی منازل شما طرحهای مربوطه را ارائه كنند.

ب) ایمن سازی دكوراسیون و لوازم داخلی منزل

در صورتی كه منزل شما در برابر زلزله دوام بیاورد، ممكن است لوازم و دكوراسیون منزل موجب صدمه به اعضاء خانواده شما گردد. پس ایمن سازی در داخل منزل را به همان اندازه ساخت جدی بگیرید!

1- تمام تابلو ها را به دیوار مهار کنید و از نصب تابلو بالای مکان خواب خود و فرزندانتان خوداری کنید.

۲- کتابخانه، کمد لباس، ساعت دیواری، کامپیوتر و هر چیزی که با سقوط آن موجب صدمه زدن به کودکتان میگردد را مهار و از مکان خواب او دور کنید.

۳- تخت خواب را در کنار پنجره، خصوصاً پنجره های بدون پرده های کلفت قرار ندهید، شیشه های شكسته میتواند صدمات جبران ناپذیری به خانواده شما وارد كند. فراموش نكنید كه مشكلات زلزله با پایان حركت زمین، تازه آغاز می گردد.

4- میز توالت را در مسیر خروج از اطاق خواب قرار ندهید.

5- نحوه قطع جریانهای آب و برق و شوفاژ و گاز را به اعضای خانواده آموزش دهید تا در صورت عدم حضور شما هم بتوانند اقدامات لازم را انجام دهند.

6- پس از پایان زلزله به دقت شیرهای اصلی گاز را قطع كرده و بسیار دقت كنید كه موجب آتش سوزی نگردید. یك جرقه می تواند خطر ساز باشد. روشن كردن چراغ اطاق یا یك روشن كردن یك كبریت برای روشنایی میتواند خسارت جبران ناپذیری را در پی داشته باشد. در صورت روبرو شدن با آتش سوزی فراموش نكنید كه به همان اندازه كه خود آتش میتواند خطرناك باشد دود نیز میتواند موجب خفگی شما گردد. در صورتی كه با دود ناشی از آتش سوزی روبرو شدید تا میتوانید در سطوح پایین زمین حركت كنید تا كمتر مواد سمی را استنشاق كنید.

7- اگر در منزل آبگرمكن دارید آنرا حتما به دیوار مهار كنید، سوختگی كم از آوار نیست.

برای قبل از زلزله به چه نیاز داریم؟

آشنایی با علائم زلزله

به اختصار شرحی از علائم زلزله پیش از وقوع به شرح زیر است:

دمای آب چشمه ها و قناتها و چاهها كاهش و یا افزایش ناگهانی پیدا می كند و از نظر طعم و مزه دچار تغییرات محسوسی می گردد. همچنین در حجم و مقدار هم افزایش و یا كاهش را خواهیم داشت.

پیش از وقوع زلزله، شكافهایی در سنگها و پوسته زمین به وجود می آید كه همگی در جهت خاصی هستند و بعد از وقوع شكافهای حاصل از زمین لرزه دقیقاً در امتداد شكافهای قبل از وقوع آن امتداد میابد.

در خصوص علائم غیر طبیعی همچون مشاهده شدن اشیاء نورانی در شبهای قبل از زلزله نیز گزارشات زیادی دریافت شده این اشیاء در جهت جنوب حركت كرده و به ناگهان به سمت شرق تغییر مسیر می دهند.

حیوانات نیز در برابر زلزله از خود رفتارهای خاصی بروز می دهند. این رفتارها در حیوانات اهلی همچون الاغ و خرگوش فرار به سوی سر بالایی است. آنان هیچگاه به سمت سراشیبی حركت نمیكنند و در ماهی ها مرگ گروهی و بی دلیل و در پرندگان اهلی همچون اردك و غاز كه در مسیر تابش امواج ماوراء صوت قرار گرفته اند سوختگی در عضوهای داخلی و مرگ گزارش شده است.

حیواناتی كه در منزل نگهداری میشوند همچون سگها، به شدت پارس می كنند و مضطرب می گردند و گربه های خانگی با جمع كردن بدن به صورت گلوله و یا انداختن خود در داخل ظرفهای گود همچون سطل آشغال واکنش نشان میدهند.

علائم متصل و منتهی به آغاز زلزله

شاهدان زیادی پس از زلزله گفته اند كه با صدایی عجیب روبرو شده اند. بله درست است در ابتدا معمولاً صدای نامتعارف شنیده می شود. در زلزله های بزرگ، ابتدا صدای عجیبی همچون باد و حركت درختان و برگها و سپس صدای ضعیف شیشه های منزل شنیده میشود و به سرعت لرزش های اولیه که معمولاً با شدت بالا نیستند، آغاز می شود و پس از آن موج اصلی با مدت زمان چند ثانیه ای و پس از آن پس لرزه هایی با شدت پائین و سپس اتمام زلزله!

عزیزان من گاهی این لرزه ها چند لحظه، چند دقیقه و حتی همچون بم چند ساعت است، به صورتی كه خود پیش لرزه ها را ما با زلزله اصلی اشتباه میگیریم. بم در ساعات پایانی شب دو بار لرزیده بود اما عزیزان ما یا با بی توجه به آن در منازل خود خوابیدند و یا چند ساعتی را که سرمای بیرون به آنها امکان تحمل داده بود را در حیاطها ماندند و به داخل باز گشته، خوابیدند!

پس اول از همه اگر زلزله کوچکی را تجربه کردید، فراموش نکنید که ممکن است موج اصلی در راه باشد. مکان های امن خانه را که برایتان توضیح خواهم داد برای استراحت در نظر بگیرید. حتما با هوشیاری بخوابید. اگر امکان خوابیدن در حیاط را دارید به عنوان یک تفریح هم شده شبی را با عزیزانتان در حیاط بیدار بمانید البته توجه كنید كه از آوار دیوارهای حیاط و خود ساختمان ایمن باشید.

آشنایی با ساك و جعبه امداد ونجات زلزله

شما میتوانید با صرف مبلغ اندكی یك ساك امدادی برای خود تهیه كنید این ساك باید حداقل دارای لوازم زیر باشد:

1. چند ظرف آب معدنی و غذاهای كنسرو شده كه بتواند شما را برای حداقل سه روز تامین نماید.
2. یك سری از داروهایی كه توسط افراد خانواده هر روز مصرف می شود همچون داروهای فشارخون، قند، دیابت، قلب و...» به همراه لوازم كمكهای اولیه.
3. چراق قوه، شمع، كبریت و فدک.
4. چاقو، بشقاب و قاشق، درب بازكن، كنسرو، ظروف یكبار مصرف و كیسه فریزر (با كشیدن كیسه فریزر بروی بشقاب میتوانید از یك بشقاب برای دفعات زیادی بدون نیاز به شستشو استفاده كنید).
5. مواد شستشو و ضد عفونی كننده و گند زدا.
6. كیسه زباله بزرگ از نوع مرغوب (محكم و كلفت: از این كیسه میتوانید بجز زباله در مواقع لزوم بعنوان بادگیر و یا بارانی استفاده كنید).
7. لباس گرم و لباس زیر برای افراد خانواده و خصوصا نوزادان و لوازم بهداشتی بانوان.
8. یك سوت برای زنده یابی (در صورتی كه خدای ناكرده عزیزی در زیر آوار باشد صدای سوت بهتر به زیر آوار منتقل میگردد تا صدای انسان و یا حتی فریاد زدن).
9. نقشه شهر با جانمایی بیمارستان و مراكز دولتی مرتبط با زلزله كه باید قبل از زلزله با كمك افراد خانواده تهیه كنید.
10. اسناد مهم و شماره تلفنهای ضروری.
11. یك رادیو ترانزیستوری به همراه باطری.

این ساك را یا در خارج از منزل (صندوق عقب ماشین به شرطی كه در پاركینگ نباشد) و یا در مسیر خروج از منزل قرار دهید تا به راحتی بتوان از منزل خارج نمود.

و اما در صورتی كه بخواهید به صورتی كامل به لوازم امدادی بپردازید، لازم است با استفاده از یك جعبه فلزی محكم لوازم وتجهیزات لازم را برای پس از زلزله در حیاط منزل خود نگهداری كنید. این جعبه باید در محلی نصب شود كه پس از زلزله در دسترس باشد. لیستی از لوازم را در زیر خواهید دید اما توجه داشته باشید كه لوازم ذكر شده دارای چه كاربردهایی میتواند باشد. لیست لوازم به شرح زیر است:

کلاه ایمنی- کپسول آتش نشانی- چراغ قوه- آب معدنی حداقل یك بسته شش عددی برای یك خانواده چهار نفره برای دو روز- انواع كنسرو- گردو- كشمش- نخود چی- چاقو- چنگال- قاشق- ناخن گیر- پتو- رادیو ترانزیستوری- یك بسته الكل جامد- یك نقشه شهر- لباس زیر- كیف كمكهای اولیه با اضافه نمودن قرصهای مسکن، تب بر، کرمهای ضد قارچ و ضد عفونی کننده برای بانوان، کرم ضد آفتاب برای مناطق گرم، باند، مواد ضد عفونی کننده، کرم های ضد درد- اگر كودك دارید لوازم كودك- چند متر نایلون با عرض شش متر حداقل برای ساخت یك چادر موقت- ماژیك- قلم وكاغذ- دیلم كوتاه- بیل دسته كوتاه- كلنگ- قرقره و طناب پنبه ای- یك شیشه الكل یا نفت- مقداری پول نقد- آینه- فتوکپی از اسناد شخصی خودتان بنا بر تشخیص- سوت- شماره تلفنهای مورد نیاز خصوصا شماره تلفنهای بستگانتان- خشكبار- انواع باطری- پاور بانک

الف) نحوه عملکرد شما در حین زلزله:

اگر شما از قبل مسیرهای خروج از ساختمان را در ذهن تكرار كرده باشید و با خانواده به صورت یك مانور چند بار خروج سریع از منزل را انجام داده باشید، میتوانید با اولین لرزش برای خروج از منزل اقدام كنید. البته این در صورتی امكان پذیر است كه شما در یك برج و یا آپارتمان بلند مرتبه نباشید. البته باز هم اگر زلزله ای ضعیف را تجربه كردید، پس از پایان آن حتماً از خانه بیرون بروید حتی اگر در برج زندگی میكنید!

نقاط امن: این نقاط میتوانند در صورتی كه شما فرصت خروج از منزل را نداشته باشید به داد شما برسند به طور مثال یك میز محكم فلزی یا نهار خوری، گوشه های دیوارهای اصلی و چهار چوب در را میتوان از نقاط امن نامید. شرح كامل این نقاط رامیتوانید با مطالعه بخش ایمن سازی سایت در منزلتان بیابید!

ب) نحوه عملکرد شما پس از پایان زلزله

حالت اول: ساختمان مسكونی شما در برابر زلزله مقاومت كرده است.

1) برای شروع به حركت در منزل دقت كنید تا به علت بریدگی پایتان به خاطر شیشه های شكسته صدمه نبینید. این شیشه ها می تواند شكسته های شیشه یك تابلوی عكس كه بروی دیوار محكم نشده بوده است و یا پارچ آب و یا آینه میز توالت خانه باشد. شما می توانید با استفاده از یك كتاب نازك و یا یك مجله به كمك ملافه و یا تكه ای از لباس خود كفش بسازید.

2) دقت به بوی گاز داشته باشید. احتمال آتش سوزی بالاست! نسبت به روشن كردن چراغ برق باید وسواس به خرج دهید و در صورتی كه با آتش سوزی در ابتدای آن روبرو شدید، حتما در همان لحظات اول اقدام به خاموش كردن آن بكنید. خاموش كردن یك آتش كوچك میتواند از یك فاجعه جلوگیری كند.

3) در حركت به سوی بیرون، گروهی حركت نكنید شما ابتدا جلو بروید و بقیه خانواده تك تك به دنبال شما حركت كنند تا در صورت صدمه دیدگی دربهای چاه فاضلاب در مسیر حركت شما، احتمال فرو ریختگی و ریزش كمتر باشد.

4) خانواده را در خیابان رو به روی منزلتان اسكان بدهید سپس برای جمع آوری لوازم مورد نیاز به داخل باز گردید. هیچگاه پس از پایان زلزله در منزل نمانید امكان پس لرزه های بعدی بسیار زیاد و برای شما خطرناك است!

5) با تشكیل هسته محلی در كوچه خود امكان تامین امنیت را برای خانواده خود بوجود بیاورید (چند خانواده در كنار یكدیگر تشكیل هسته محلی را میدهند).

6) اگر مجروحی را در زیر آوار پیدا میكنید حتما در هنگام بیرون آوردن او دقت كنید بر اثر فشار به ستون فقرات او موجب شكستن آن و قطع نخاع شدن او نگردید.

7) در صورتی كه صدایی را از زیر آوار می شنوید با استفاده از هر آنچه در اختیار دارید نسبت به علامت گذاری محل آن صدا در همان لحظه اقدام كنید. چرا كه ممكن است آن صدا را دیگر نشنوید و مجروح در زیر آوار از حال برود و یا بیهوش شود.

8) برای خارج شدن از شهر عجله نكنید. فراموش نكنید كه هر اتفاقی هم افتاده باشد شما پس از سه روز میتوانید به راحتی از شهر خارج شوید. در صورتی كه در روز اول احتمال گم شدن اعضاء خانواده شما و نیز تعرض به نوامیس توسط اشرار حاشیه نشین بسیار زیاد است. بنابراین ابتدا هر آنچه مورد نیاز شماست را از زیر آوار خارج كنید و با استفاده از حمایت همسایه های خود هسته امنی برای كل اهالی محل بوجود آورید و منتظر بمانید تا نیروهای انتظامی در شهر مستقر گردند.

9) برای اینكه ماشین شما را سرقت نكنند (احتمالا پس از زلزله با زور گیری هم روبرو خواهید شد) با برداشتن قطعه مهمی از آن همچون چكش برق و یا دو حلقه لاستیك آنرا در برابر سرقت بیمه كنید تا در زمان لازم بتوانید خود از آن استفاده كنید.

10) فراموش نكنید پس از زلزله آنچه بیشترین كمك را به شما میكند پول شما نیست، اعتماد به نفس و روابط انسانی شخص شماست. بنابراین بر روی این ثروت هم سرمایه گذاری كنید. با همسایه هایتان روابط بهتر و بیشتری داشته باشید و برای زمان بحران دوستانی برای خود دست وپا كنید!

حالت دوم: ساختمان مسكونی شما در برابر زلزله مقاومت نكرده است و شما در زیر آوار گرفتار شده اید.

اولاً بجای آنكه از همان اول شروع به فریاد زدن بكنید، ببینید در چه وضعیتی هستید. آیا هوا برای تنفس شما به مقدار كافی وجود دارد؟ در تاریكی مطلق در زیر آوار از صدا زدن به آرامی یا سوت زدن و انعكاس صدا حجم فضا برایتان مشخص خواهد شد. اگر حجم هوای شما كم است جداً از سرو صدای بی خود و ایجاد هیجان مضاعف خود داری كنید. هیجان شدید حركت سریع و فریاد زدن به سرعت اكسیژن شما را به پایان می برد. به دقت گوش بدهید تا صداهای پیرامون شما به شما اعلام كند كه كسی در نزدیكی شما بر روی آوار حركت میكند. اكنون اگر می توانید فریاد بزنید اما توجه كنید فریاد پی در پی و با شدت بالا، صدا و قدرت حنجره شما را تحلیل میبرد. پس با دقت عمل كنید. به قول راننده كامیونها: تند نرو، التماس نكن!

اگر امكان فریاد زدن بنا بر هر دلیلی ندارید میتوانید با سوت زدن كمك بخواهید و اگر امكان آنرا هم ندارید از روش ضربه زدن استفاده كنید. دست و پاها را در صورت امكان به اشیاء كنارشان بشرط عدم ریزش بیشتر آوار بزنید. این صداها به شرط سكوت در بیرون قابل شنیدن هستند. پس دقت كنید صداهای آرام شما را در صورتی خواهند شنید كه شما را توسط ابزار زنده یابی پیدا كرده باشند. وگرنه در شلوغی و ازدحام از صداهای آرام، كاری بر نمی آید پس بهتر است در زمان سكوت در خارج از ضربه های آرام كمك بگیرید.

البته زمان آرامش بیرون نشان دهنده رسیدن شب است و این زمانی است كه گروه های زنده یاب در سكوت شب با روش اعلام حضور به مدت یك دقیقه و سكوت پس از ندا به مدت چهار دقیقه به دنبال علائمی همچون صداهای ضربه ای و ناله ها هستند.

اما بخش دوم استقامت در زیر آوار بخش روحیه است و حفظ و تقویت آن

۱- ایمان به خدا از واجبات است ودعا بیشترین كمك! اگر دعایی زیبا بلدید كه خوشا به حالتان. اگر بلد نیستید تجربه ای را با ذكر گفتن آغاز كنید. ذكر یعنی تكرار یكی از اسماء الهی با حضور قلب. من نام رحمان و رحیم خدا را پیشنهاد میكنم میتوانید با تكرار ذكر (یا رحمان و یا رحیم) تمركز خود را بر رحمت خداوند قرار دهید مطمئن باشید فوق العاده است.

۲- به یاد آوردن خاطرات خوب زندگی از كودكی تا بزرگی هم فوق العاده است. هم زمان را میكشد و هم شما را به استقامت بیشتر برای تجربه های زیبای بعدی وادار میسازد. من تجربه این امر را داشته ام و به شما هم توصیه میكنم برای یكبار هم كه شده این كار را انجام داده و در یك مكان و زمان مناسب چنین تجربه ای را داشته باشید.

۳- قابل توجه دوستان اهل عرفان از ایرانی تا سرخپوستی (مراقبه، مدیتیشن، تمركز، ذكر و...) یادتان نرود.

۴- در ارمنستان شوروی پدری به پسر ده ساله اش قول داده بود كه همیشه به كمك او بیاید و در بدترین شرایط او را نجات دهد. این قول آنچنان ایمانی در كودك بوجود اورده بود كه همكلاسیهایش را هم در زیر آوار دلداری میداد كه پدرم ما را نجات میدهد او به من قول داده و حتما خواهد آمد و البته آن پدر به تنهایی و پس از یك روز با صرف شش ساعت آوار برداری از روی كلاس پسرش او را به همراه دوستانش نجات میدهد. شما هم این كار را میتوانید تجربه كنید. حتی با بچه های گروه امداد و نجات خودتان به یكدیگر قول دهید كه پس از زلزله زنده و یا مرده همدیگر را قبل از خروج از شهر بیرون بیاورید.

ممکن است مکانی که شما در آن گیر افتاده اید فضای داری حجم مناسبی باشد. مثلا در زیر یک قطعه سقف بتنی گیر افتاده باشید یا در زیر یک تخت فلزی و یا مشابه آن. همانند جوانی که در داخل کمد در بم زنده مانده بود حتما توضیح آن را در روزنامه ها خوانده اید.

شما میتوانید از هر سه روش تقاضای امدادی که قبلا برایتان نوشته ام استفاده کنید اما یک نکته را فراموش نکنید همین که خداوند شما را در زیر یک سقف بتنی با فضای قابل توجه قرار داده یعنی لطف الهی نصیب شما شده است و امکان نجات شما درصد بالایی را پیدا کرده است. بنابراین اول خدا را شکر کنید و بعد قدر این لطف را با رعایت نکات زیر بدانید. من قول میدهم اگر شما تا روز سوم زنده بمانید موج پیشرو شما را پیدا خواهد کرد. (چون ما پدر امدادگران خارجی را با ارائه یک برنامه مدون و صحیح جستجو و باز خواست از عملکردشان با انتشار خبر نامه داخلی امدادگران خارجی که هر شب در اختیار تمامی گروه های امدادی قرار میگیرد در خواهیم آورد تا از تجهیزات قیمتی خود حداکثر بهره برداری و بهره وری را داشته باشند و کار نکرده، پز همیاری و زحمت کشیدن ندهند)

۱- از انجام حرکتهایی که موجب ریزش آوار میشود خوداری کنید اگر در زیر آوار سنگین باشید که مطمئن کاری بیهوده است و اگر در سطح باشید میتوانید پس از دو روز که نا امید از کمک شده اید ریسک اینکار را که بسیار بالاست را قبول کنید.

۲- از اکسیژن موجود با پائین آوردن حرکت و آرامش بخشیدن به خود حداکثر استفاده را ببرید.

۳-بیشتر گوش دهید و کمتر صدا کنید و تا صدای مثبتی از بیرون نشنیدید از سر و صدای بیجا خود داری کنید چون شما حداقل تا سه روز بر اثر تشنگی نخواهید مرد و تا هفت روز غذا نخوردن را میتوانید با هوشیاری تحمل کنید.

۴- حرکت بیجا موجب تعرق و از دست دادن آب بدن میشود پس مواظب باشید.

۵-اگر در فضای پیرامونتان مکانی را امن تر از بقیه جاها میبینید، سرتان را در آن محل قرار دهید و یا حداقل سرتان را بسمت شکم برده و بصورت جنین قرار بگیرید. این حالت امکان محافظت از سر شما را بیشتر میکند. توجه داشته باشید با توجه به ازدحام تماشاچیان عملیات امداد ونجات که متاسفانه بر روی آوار به تماشا می ایستند امکان ریزش مجدد بروی شما همیشه هست.

۶-وقتی قرار است در شرایط سخت زنده بمانید بدانید اگر نکته ای موجب آزار و در نتیجه عصبی شدن شما بشود مطمئن باشید به سرعت به مرز ناامیدی و رها کردن مقاومت میروید. این را گفتم تا به عرق سوز شدن بدنتان و نیز التهاب پوستتان بر اثر تماس با ادرارتان توجه کافی کنید. این مشکلات بطور غیر مستقیم بر سرنوشت شما تاثیر میگذارند.

۷- به رطوبت خاکهای اطرافتان دقت کنید احتمال شکستگی لوله های آب منزلتان همواره وجود دارد اگر به جریان آب دسترسی پیدا کردید بدون هیچ شکی تا آنجا که امکان دارد آب بنوشید چون آب لوله های آب به سرعت با توجه به شکستگی های لوله در سطح شهر به پایان خواهد رسید.

منابع:

1- لرزه خیزی و مدیریت بحران زمین لرزه شهر تهران، آیدین زینال زاده، 1384

2- سایت پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور