اندر خم یک کوچهایم

آنقدر درباره بیتوجهی به موضوع اکتشاف، فرسودگی ماشینآلات معدنی، مشکلات محاسبه حقوق دولتی، چالشهای زیستمحیطی، کمبود نیروی انسانی و امثال آن سخن گفته شده که دیگر واژهها هم از همکاری سر باز میزنند، اما همچنان معدنکاری 1 خم همان کوچهای است که بود.

در هفتهای که گذشت، رئیس هیاتعامل ایمیدرو باب سخن را درباره موضوع اکتشاف و کم و کاستیهایی آن باز کرد و گفت: امیدواریم با رویکردی جدید چالشها برطرف شود و برای اکتشاف معادن فلزی و دارای ارزش، اقدامی جدی انجام گیرد.

رئیس هیاتعامل ایمیدرو کمبودهای بخش اکتشاف را چنین برشمرد: در این بخش از نظر آزمایشگاه، استانداردهای بینالمللی، دانش اکتشاف عناصر جدید، ماشینآلات حفاری و مانند آن با کمبودهایی جدی مواجهیم و این مسائل موجب میشود تا نتوانیم به برنامه پیشبینیشده که - یک میلیون متر حفاری در سال است - دست پیدا کنیم.

چالشهای اکتشاف و استخراج

آیدین زینالزاده ـ کارشناس معدن: در زمینه اکتشاف، ما دچار عقبماندگیهایی سنتی هستیم و بهنظر میرسد، هرچه تلاش میکنیم، این فاصله و شکاف پر نمیشود. باید گفت اکتشاف بهعنوان فعالیتی پایهای برای اشتغالزایی و تولید مستمر مواد اولیه موردنیاز صنعت - که در نهایت موجب رفع مایحتاج عمومی میشود - شناخته نشده است. از یک طرف اکتشافچیهای سرزمین از ناحیه ارگانهای دولتی با محدودیتها و ممانعتهایی روبهرو میشوند که همیشه محل بحث و گفتوگو بوده است.

البته منظور من این نیست که این ممانعتها غیرمنطقی هستند، اما به هر حال مانعی است که پیشپای اکتشاف وجود دارد و باید برای رفع آن اقدام کرد. این مسئولیت برعهده متولی معدنی کشور است و باید یکبار و برای همیشه مشکل را حل کند.

حفاری و حفار حرفهای

موضوع دیگری که در بحث اکتشاف وجود دارد، این است که ما دچار فقدان تجهیزات اکتشافی روز دنیا هستیم و بنابراین بهسختی میتوانیم به نتیجه مطلوب برسیم، البته بهتازگی فعالیتهای مفیدی در حوزه حفاریهای اکتشافی انجام شده است.

معضل دیگری که در این زمینه با آن روبهرو هستیم، کمبود حفار حرفهای است. ایمیدرو برای آموزش حفاران حرفهای برنامههایی تدوین کرده است که بهزودی اجرا میشود و امیدواریم که نتایج آن موفقیتآمیز باشد.

مشکل دیگر بحث زیربنایی است و از آنجا ناشی میشود که ما هنوز نقشهها و اطلاعات جامع پایهای را بهصورت مدون و نهاییشده در کشور نداریم. هنوز به مناطقی برمیخوریم که نقشههای یکصدهزارمی که باید سازمان زمینشناسی برای آنها تهیه کرده باشد، وجود ندارد. این در عمل مانع بزرگی برای اکتشاف بهشمار میرود و ما را هم از نظر زمانی و هم از نظر هزینهها عقب میاندازد. مناطقی وجود دارد که اکتشافات عمومی و حتی تفصیلی از سوی شخصیتهای حقیقی و حقوقی انجام شده است، اما بهدلیل اینکه برای این فعالیتها هزینه کردهاند، اطلاعات را در دسترس عموم قرار نمیدهند.

فقر شناسایی عناصر ارزشمند

یکی از مسائل پایهای که ضرر و زیان فراوانی به معدنکاری وارد کرده است، موضوع شناسایی عناصر ارزشمند فرعی است، برای مثال سنگآهنهایی در کشور داریم که عناصر کمیاب خاکی همراه آنها وجود دارد یا معادن سنگلاشهای هست که در آن کانسنگ طلا استخراج میشود و آن را بهعنوان سنگلاشه عرضه میکنند یا خردایش کرده و بهعنوان شن و ماسه مورداستفاده قرار میدهند. ضعف مطالعات آزمایشگاهی و در مرحله بعد مطالعات فرآوری باعث میشود که با تلف شدن عناصر ارزشمند کشورمان مواجه شویم یا اینکه عناصر ارزشمند همچون ماده معدنی فرعی در ضمیمه ماده معدنی اصلی و با قیمتی پایینتر از کشور خارج میشود یا به واحدهای مصرفکننده ماده اصلی فروخته میشود و در عمل، آن ماده ارزشمند از بین میرود. همه این آسیبها در کنار هم باعث شده است که امروزه هرچقدر هم که تلاش میکنیم، موضوع اکتشاف در کشور ما بهدرستی پیش نمیرود.

یک سر و هزار سودا

اما این تازه نخستین چالش در مسیر معدنکاری در ایران است. ما در بخش استخراج و بهرهبرداری هم با مشکلات اساسی دستوپنجه نرم میکنیم. بهعنوان مثال یکی از مشکلات مهم مسئله حلنشده حقوق دولتی است که همیشه چالش زیادی ایجاد کرده است. مطالبه اصلی معدنکاری این است که فرمولی مناسب برای محاسبه حقوق دولتی معادن مختلف تدوین شود، زیرا حتی ۲ معدن مجاور هم که یک مادهمعدنی را استخراج میکنند، ممکن است شرایط بهطورکامل متفاوتی داشته باشند، بهعنوانمثال راه دسترسی یکی به جاده آسفالته خیلی نزدیک اما راه دسترسی معدن دیگر دورتر و ناهموارتر است و برای رسیدن به شاهراه اصلی دردسر زیادی دارد، بنابراین هزینه تولید در این ۲ معدن با همدیگر متفاوت خواهد بود. مدتها است که این موضوع مطرح است که محاسبه حقوق دولتی باید با در نظر گرفتن این تفاوتها انجام گیرد و فرمولی در نظر گرفته شود که مشخص کند معدنکار برای استخراج و فروش مادهمعدنی چه هزینههایی دارد تا بر این اساس حقوق دولتی عادلانه و منصفانه باشد.

بحث بعدی که معدنکاران با آن روبهرو هستند، فرسودگی ناوگان معدنی است. تجهیزات و ماشینآلات استخراج و حمل هم بهخاطر تحریمهای ظالمانه و هم بهدلیل شناور بودن و افزایش نرخ ارز و مشکلات متعدد دیگر از این دست، کهنه و ناکارآمد است. گاهی این فرسودگی آنقدر زیاد و شدید است که ماشین ارزش تعمیر ندارد. بهعبارت دیگر، هزینه تعمیر و نگهداری یک دستگاه ماشین مستهلک معدنی گاهی از هزینه خرید یک دستگاه ماشین نو بیشتر است، بنابراین لازم است بیش از آنکه روی تولید داخلی اصرار کنیم، به موضوع وارد کردن ماشینآلات معدنی توجه داشته باشیم. باید بدانیم که تنها ۴ کشور ژاپن، امریکا، بلاروس و آلمان هستند که دامپتراکهای موردنیاز معدنکاران کل دنیا را تامین میکنند، بنابراین این موضوع که ما واردات ماشینآلات معدنی را در قالب واردات ماشینآلات لوکس قرار بدهیم یا به این بهانه که شاید تولیدکننده داخلی ۱۰ یا ۱۵ سال دیگر بتواند دامپتراکی با حجم بالا در مقیاس جهانی تولید کند، جلوی واردات را بگیریم، نهتنها هیچ سودی ندارد که موجب استهلاک سرمایه معدنکار ما میشود.

بهدلایل فوق و هزار و یک دلیل دیگر، معدنکاری ما حال چندان خوشی ندارد. درحالحاضر تعداد زیادی از معادن ما بهحالت نیمهتعطیل یا تعطیل در آمدهاند که این باعث میشود ورودی حقوق دولتی معادن بهخطر بیفتد و کاهش پیدا کند، اما در نهایت انگشت اتهام بهسوی معدنکاری است و انگ حبس شدن معادن و خلافهایی دیگر به معدنکاران زده میشود.

سخن پایانی

وجیه ا... جعفری، رئیس هیاتعامل ایمیدرو خطرپذیری را ذات اکتشاف معرفی کرد و گفت: با اکتشاف یک معدن در میان محدودههای متعدد پیجویی، همه هزینههای صرفشده جبران میشود.

امید است باتوجه جدی به موضوع اکتشاف، مشکلات این حوزه پرخطر رفع شود و با افزایش حمایت، مسیر مطمئنی برای تامین بلندمدت مواد اولیه معدنی گشوده شود. 

منبع: روزنامه گسترش صمت

فایل پی دی  اف